Medish autor, medish traductor,
medish editor

isbn

Tous droits de traduction de reproduction

et d’adaptation réservés pour tous les pays.

Conception, mise en page et maquette : © Éric Chaplain

Pour la présente édition :

© edr/ÉDITIONS des régionalismes ™ — 2020

EDR sarl : 48B, rue de Gâte-Grenier — 17160 cressé

ISBN 978.2.8240.1036.6 (papier)

ISBN 978.2.8240.5474.2 (numérique : pdf/epub)

Malgré le soin apporté à la correction de nos ouvrages, il peut arriver que nous laissions passer coquilles ou fautes — l’informatique, outil merveilleux, a parfois des ruses diaboliques... N’hésitez pas à nous en faire part : cela nous permettra d’améliorer les textes publiés lors de prochaines rééditions.

Títol original :
« Esclarmonde de Péreille – Martyre cathare »

Tradusit del francés per Sèrgi Viaule

AUTORA

raimonda
TRICOIRE

TÍTOL

ESCLARMONDA
DE PERELHA
MARTIRA CATARA

Abans-prepaus

Aqueste raconte del darrièr episòdi de la crosada contra los Albigeses es destinat a metre en relèu lo personatge d’Esclarmonda de Perelha.

Los faches istorics tròban lor sorga dins :

— « Istòria generala de Lengadòc » de Vic e de Vaisseta,

— « Cronica tocant la guèrra contra los Albigeses » de Guilhem de Puèglaurenç,

— la colleccion Doat de la Bibliotèca Nacionala.

Aqueles faches son estats recentament relatats per Fernant Nièl dins « Montsegur, la montanha inspirada ». Obratge remarcable que m’ajudèt fòrça per bastir la trama del roman. Ne mercegi fèrme l’autor.

La part relativa a l’intriga sentimentala e a la man de Morencin (descobèrta per Joan Tricoire dins una cauna prèp de Montsegur), es purament fictiva.

R. T.

I.

Dins los bòsques de Benaise, lo sanclame de la matinada, los gosses avián levat e seguit lo rainal. Vaquí que la bèstia aluserpida aviá menat los caçaires sul planastèl de Morencin, un airal tot bosolat per de vestigis celtics ont l’anma del passejaire es presa d’un vertadièr embelinament.

La mandra s’èra refugida dins una cabòrna. Aquelas menas d’anfractuositats, mai o mens estrechas, son nombrosas dins lo parçan. Los òmes, alassats, s’assetèron al pè del ròc de la Dentilhièra. Mangèron e s’entendèron per saber cossí anavan contunhar lor esparrada.

Èran quatre companhs que sovent s’acampavan per caçar, charrar, s’esbaudir de la votz d’un joglar o dels viramans d’un jonglaire. Aqueles rescontres se debanavan dins lo castèl d’un o de l’autre.

Lo pus annadit èra Raimond de Perelha, un òme senat, franc coma l’aur del seu escut e valent coma son espasa. Al ras del rocàs, sus una pèira plana revertant un sèti, s’assetèt lo seu amic mai estimat, Oton de Massabrac. De cara a eles se tenián los dos autres : Berenguièr de l’Avelanet e Arnaut de Vençar.

Jordan de Perelha e Oton de Massabrac lo Jove — que portava lo meteis prenom que son paire coma se fasiá sovent a l’epòca -, los acompanhavan. Los drollets d’un dotzenat d’annadas foguèron encargats, se se pòt dire, del servici de taula.

Los quatre òmes gausiguèron un moment d’aqueste repaus plan ganhat. Daissèron anar lor agach sul païsatge remirable que s’ofrissiá a eles.

Cap al Nòrd, la vista s’anava pèrdre per en-dessús l’alinhament de las fronziduras de Plantaurèl. De part e d’autra se vesiá l’ondejament confús dels tèrmes que barravan los embugaments lonhdans del Tolosan, del Lauragués e la massa escura de Montanha Negra.

Cap al Miègjorn, un païsatge apocaliptic de pics, de rancaredas e de congòstes prigonds se desplegava del puèg de Montsegur fins al planastèl de Sault, aqueste emmantelat d’avets. Lo naut cropal rocassós del Senhal de la Frau e los somalhs esquiçats del Solarac e del Sant Bertomieu estaloiravan a plen cèl lors pendas engerdablas ont ensajavan de se manténer qualques nivols, mentre que, del fons del vabre de Sarralonga, s’enairava la clamor rabiosa de Lasset qu’engrunava sas aigas sus las ròcas del Carolet.

D’aquel temps, los jovencèls acabavan de tirar la mangiscla de las biaças. Depausèron los queviures sus de toalhas blancas.

— Per tant que podèm pas anar quèrre la pudesina dins sa tuta, aprofitem-ne per aleugerir las biaças, diguèt En Berenguièr.

Alavetz, totes, amb un bèl apetís agusat per l’aire linde del campèstre e l’esfòrç complit, talhèron a bèl èime dins la torta de mestura e los pastisses de cacilha : tufa de singlar, cuèissa de lebraud, ostarda, sarcèlas o dauradèla. La bevenda, contenguda dins d’oires de pèl de boc, passava de mans en mans. Se trachava d’un vin una mica esponch que Raimond de Perelha fasiá venir suls costals calivencs qu’agachan Gargantas. Pasmens, los qualques degràs d’alcoòl que possedissiá, ajustats a las catimèlas de l’ensolelhada autonala, desfrenèron las lengas. La talent apasimada, mentre que los dròlles s’agalhardissián a l’entorn, entemenèron la convèrsa. Parlèron del sicut angoissós qu’en aqueste debuta de sègle XIIIen tafurava totes los esperits : la Crosada.

— M’agrada pensar, diguèt Arnaut de Vençar, que gausissèm d’una grand benaurança. Nos podèm assadolar dels plasers de la caça e agachar de luènh las mutalhas del castèl de Montsegur sens aver a soscar de nos i reclaure per l’aparar.

— Te’n regaudisses pas tròp lèu, Arnaut, lo copèt En Raimond. Aquò’s pas qu’un armistici. Me pensi que lo fuòc que devastèt lo país es pas encara atudat. Goma jos las cendres e demanda pas qu’a tornar prene, quora que siá.

— Pr’aquò, i anèt Berenguièr de l’Avelanet, dempuèi que l’òrre Simon de Montfòrt foguèt tuat jos las emparas de Tolosa en 1218, fa d’aquò sièis ans, la Crosada alabat de travèrs. L’Amauric a pas lo tremp del seu paire. Pleguèt davant los comtes de Tolosa e de Foish puèi abandonèt Lengadòc.

La mòrt del papa Innocenci lo Tresen portèt un còp fatal a las ambicions dels barons de França. Se ditz que s’es repentit d’aver daissat complir tantes chaples. La sang dels martirs de Besièrs, Narbona, La Vaur e tantas vilas autras, li es tornada sul cap. Los chivalièrs faidits an tornat levar lo braç e se son reapropriats lors castèls.

— Se me volètz plan entendre, ajustèt En Raimond, cantem pas victòria tròp lèu. Crenti qu’aqueste cambiament de situacion dure pas.

— Qual sap ? tornèt prene En Berenguièr. Vesètz ben pro que nòstres bonsòmes an poder de presicar ont vòlon. Guilhabèrt de Castras e Raimond Mercièr son davalats de Montsegur per presicar a Mirapeis. Los chivalièrs d’Arvinha, senhors de Dun, los an convidats dins lor castèl.

— A ! Se Tolosa e Foish avián un Trencavèl... Sospirèt En Raimond.

Tot d’una, de cridals gaujoses los tirèron de lor charradissa. Jordan e Oton s’acercavan en corrent.

— Monsenhors, agachatz çò qu’avèm trobat dins lo cròs de la ròca ont s’èra recaptada la mandra.

Aquò èra una man. Una man esquèrra d’esteatita, un pauc mai gròssa que natura e amb los dets parcialament trencats. La partida del bas, en-dessús lo ponhet, presentava una zòna ateunesida sus tot son entorn, segurament per permetre lo margament de la man. Los plecs digitals èran nets, tanplan los que desseparan las onças de las oncetas que los que desseparan los dets del metacarp. Ça que la, la disposicion del det menèl èra tras que susprenenta. Mostrava, totas proporcions respectadas, que sus l’escalpradura, l’onça primièra èra plan mai longa que sus una man de l’epòca actuala. Lo quiti det èra demasiadament long sens qu’aquò menèsse a pensar qu’auriá pogut èsser una maladreiça de l’artista. La man èra perfièchament proporcionada dins sas autras parts.

Çò que mai que tot fasiá aquela man singulara, èra l’amputacion parciala de totes los dets. Se vesiá qu’èra causa volguda, sistematica e soscada. De cap de biais se trachava pas de trencaduras accidentalas. Lo clòt de la man èra regat de traches que s’entrebescavan coma dins una man umana.

La linha de vida, plec d’oposicion al poce contornant l’eminéncia tenar, semblava èsser estada posteriorament trencada. Fasiá pas que de tres parts una, la longor qu’auriá degut aver. La linha de cap, que traversava de galís lo clòt de la man, s’acabava al mièg de l’eminéncia ipotenar. La linha de còr èra plan marcada. La de Saturn, plec de flexion vertical de la mitat esquèrra de la man sus la seu part drecha, èra tanben plan vesedoira. Las linhas epatica e del solelh èran quasi inexistentas.

— Quina trobalha ! acabèt per dire En Raimond aprèp un examèn menimós. Aquesta man deu èsser plan vièlha. Compte tengut que i a pas plan luènh d’aicí lo Ròc de la Fogassa e sa taula de pèira que foguèt probablament utilizada per d’unes sacrificis, aquel objècte deguèt servir de manfada o de cimbèl a qualque tribú cèlta. Benlèu que dins lo temps remonta de plan pus naut. Se ditz que i a de milierats e de milierats d’annadas vivián aicí d’òmes que se batián e que caçavan la feruna amb d’apleches de pèira.

— Cossí que ne vire, escalciguèt N’Arnaut, aquesta man es plan estranha. As pas qu’a la gardar, Raimond, qu’aquò’s lo teu dròlle que l’a trobada. Desiri que pòrte bon astre a la teu familha e que, bèl primièr, ja qu’as doas filhas, Na Còrba te balhe un segond dròlle.

— Aquò non sauriá tardar. Se volètz connéisser lo fons de ma pensada, cresi que l’auriái pas deguda daissar aqueste matin. Ièr èra ja prèsta a pausar.

— Jès ! Qu’i fariás de mai ? Aquò son afars de femnas.

— Rai ! contunhèt En Raimond, per tant qu’avèm mancat la mandra, tornem prene lo camin del castèl. De tot biais, la jornada es perduda.

— Que non pas ! afortiguèt N’Arnaut, as ara trobat una ensenha. Glòria a la Man qu’arrestarà las gents vengudas del Nòrd ! Òsca a la Man victoriosa !..

— Pasmens, una man mutilada ! se poguèt pas empachar de dire En Raimond.

Sus aquelas paraulas desencantadas, los òmes se levèron e endralhèron lo camin del retorn.

II.

Mentretant, Còrba de Perelha gemegava sus son faudestuèlh de jasenta. Tre la partença dels òmes aviá enduradas las primièras dolors. Mas, valenta, se n’èra pas ges alarmada. Ja, aviá agut tres enfants : Jordan, Felipa e Arpaís. A cada còp, las desliuranças èran estadas pro rapidas e aisidas. Èran pas estadas mai dolentas qu’una jacilha normala.

Sa maire, Marquésia de Lantar, èra prèp d’ela. L’èra venguda sostar. La matrona levaira, la meteissa cada còp, l’aleugissiá, la costosissiá sens autra ajuda que la de las cambrièras. Mas aquí que d’uèi la jacilha anava pas coma cal. Las dolors s’esperlongavan e la femna perdiá coratge. Mai d’un còp, coma s’aviá agut una funèsta presentida, ne venguèt a regretar la partença d’En Raimond.

— Anem, Dòna, repotegava la matrona. Solide que lo trabalh se fa pro lèu. Sai que, benlèu esperam una genta domaisèla qu’es a se fa plan polida per dintrar dins lo monde. Anem, butatz-la per que sortisca lèu-lèu. Se pòt que siá a cercar sa capudèla per nàisser cofada…

Mas Na Còrba aviá pas enveja de galejar. Sos esfòrces èran dolents e vans. La matinada s’èra passada en moments de dolors seguits de relambis. E vaquí que tot lo trabalh semblava s’arrestar, çò que tafurava bravament la levaira. S’adreicèt alara a Marquésia de Lantar.

— Dòna, li diguèt, soi pas ges contenta d’aqueste trabalh. I a pas cap d’avançada. Que far ? Nos caldriá un mètge. Lo pus prèp es a l’Avelanet. Es luènh e, ademai, los òmes s’i entendon pas a aquela mena de mestièr. Mas se volètz mon vejaire, fasètz venir Isarna que demòra a Gargantas. Es saberuda. La disèm bruèissa, pasmens es brava. Nos tirarà d’embolh.

Un jove escudièr aluzerpit se n’anèt pels sendarèls e a travèrs bòsques. Tirèt cap a la cauna de Comescura ont demorava la bruèissa. Aquesta, aprèp aver escotat las explicas del messatgièr, prenguèt un flascon que conteniá una potinga. Lo se metèt dins una biaça e li diguèt :

— Sabiái qu’auriatz besonh de ieu. Aquí la rason per la quala ai tot aprestat. Puèi, seguiguèt son jove guida.

Plan pauc de temps aprèp arribèron al castèl de Perelha. Na Còrba se pausava. Sas dolors èran gaireben complètament apasimadas.

— Aquò non, Dòna ! li faguèt l’Isarna. Es pas lo moment de flandrinejar. Dormiretz pus tard.

Li faguèt beure un culherat de la bevenda contenguda dins lo flascon que portava. Còpsec, las dolors tornèron prene a pus mai. Durèron tot lo sanclame de la vesprada. A la perfin lo suplici s’acabèt. Una vesiada nena nasquèt.

— Çò que pòt èsser polida ! diguèron las femnas qu’enrodavan la jacenta.

Netegèron la nena amb una mena de decoccion de ròsas rojas a la quala s’èra ajustat de fuèlhas d’avajons e de sal per « renfortir sos membres », diguèron las femnas presentas. Aquò fach, li melèron lo cèl de la boca e las gencivas abans de la banhar dins una aiga tebesa. Un còp tirada del banh, li onchèron lo còs d’òli rosat e l’emmalholèron menimosament. O faguèron en entrebescant las trocelhas, coma se fasiá alara.

— Urosa maire ! Avètz aquí vòstra genta drolleta. Es pas ges roja del caratge coma o son de costuma los nenons, mas a la tenchadura clara e los pels blonds, saures coma la lutz del solelh qu’enaiga lo monde.

— Serà Esclarmonda, diguèt Na Còrba, coma la seu mairina N’Esclarmonda de Foish, nòstra santa e venerabla sobeirana.

A aqueste moment, dins lo camin estrech que corrís al pè de la nauta rancareda tresplombant lo castèl, un bruch de galaup s’ausiguèt. Una estona puèi, caçaires, mainatges e gosses dintravan dins la sala bassa. Ausissent de saganh, una cambrièra lor venguèt davant.

— Suau mos Sénhers ! D’aise se vos plai ! los apostrofèt. Na Còrba se pausa e domaisèla Esclarmonda tanben.

— Una dròlla ! s’esclamèt En Raimond. Ni per tant, ne soi urós. Auriái pogut aver un autre dròlle, mas ai ja un eiretièr e m’agrada d’aver una dròlla de mai. D’ont mai que Na Còrba o desirava tanben. Mos amics ! Anam festejar aquesta naissença. Sètz totes pregats d’anar dins la sala bèla. Lo vailet d’ostal portarà çò que cal. Mentretant, vos daissi un moment per anar véser mon esposa e ma nena, totas doas de ieu benaimadas.

En Raimond, seguit de Jordan, dintrèron dins la cambra ont, Na Còrba, alassada mas urosa, se pausava dins un lièch grand, susmontat d’un subrecèl. Còsta lo lièch èra lo breç de la cachaniu. Se trachava d’una polida breçòla de fusta trabalhada e ajornada qu’aviá ja servit per sos ainats. Coma lo lièch mairal, èra cobèrt d’un vanet de satin cramesit sus lo qual èran brocadas las armas de Perelha. En Raimond potonegèt tendrament la seu esposa e pausèt sos pòts sus la manòta de la nena.

— Per ma fe, Dòna, avèm aquí una plan polida tostona. Aquò’s vos, Isarna, qu’avètz aleujat Na Còrba ?

— Òc-ben, Monsénher, la matrona agèt besonh de mon ajuda e gausi dire qu’es estat una bona idèia de me venir quèrre. Se n’èra estat autrament, sabi pas se, a aquesta ora, seriatz pas a plorar sus dos còsses.

— S’aquò pòt èsser ? Gràcias vos son degudas, ma bona femna. Mas sapiatz qu’En Raimond es pas ingrat.

D’aquel temps, Jordan, tanlèu aver embraçat sa maire e remirat sa sorreta, tresfosissiá. A la perfin, i poguèt pas mai téner :

— O sabètz pas encara, maire, mas uèi ai trobat una manfada per Esclarmonda. Just lo jorn de la seu naissença ! Agachatz !

E levèt per dessús lo breç la man d’esteatita.

Isarna, amb sos uèlhs d’astor, aviá agut lèu fach de véser lo trabalh complit dins la pauma de l’escalpradura.

— Per véser, faguèt en prenent delicadament la man de la nena. Estudièt las linhas, plan vesedoiras dins lors dimensions redusidas. Las comparèt a las de la man en pèira de Santa Radegonda pausada a costat. Aquel examèn aprigondit durèt de temps. La cara de la bruèissa s’èra tampada. Son còr s’èra sarrat. Se mainèt de la semblança absoluda entre los dos dessenhs. Alara que la linha de vida èra estada volontàriament trencada sus la man de talc, s’acabava tanben al meteis endrech dins la pauma d’Esclarmonda.

— Paura enfant ! se pensèt Isarna. Se morirà al zenit de la vida.

Impossible de desvelar tala novèla en aqueste jorn de finfa. Levèt lo cap, soriguèt, e simplament daissèt anar :

— Las linhas de Madomaisèla son exactament las meteissas que las de la man de talc.

— Aquí quicòm de plan extraordinari. Cossí pòt èsser possible, cossí se poiriá explicar ? s’interroguèt En Raimond.

— Es pas tant extraordinari qu’aquò, li respondèt la vièlha. Esclarmonda es la reïncarnacion de la persona per qual se ciselèt las linhas sus aquesta man. Coma l’avètz trobada tenent lo Ròc de la Fogassa, aquesta man es probablament l’imatge engrandit de la d’una druïdessa que d’ara enlà son anma demòra dins lo còs de vòstra dròlla. Aquela druïdessa deguèt èsser un personatge caporal per tant que la seu man serviguèt d’ensenha per sa tribú. Esclamonda serà, ela tanben, una egrègia persona. Coma la divina lutz del solelh, lo seu nom enlusirà los sègles a venir.

— Mas... aquestes dets copats... ? Compreni pas !

— Vesi çò que vos tafura, diguèt la fachilhièra. La quita druïdessa èra ela-meteissa la reïncarnacion d’una femna qu’aperteniá a una epòca encara pus anciana. Un temps ont los capmèstres de clan se mutilavan dins de circontàncias solemnas. O fasián per cridar la proteccion de las divinitats sus lor pòble. Dins una cauna, vegèri una brava quantitat de mans esquèrras aplicadas contra las parets. Èran estadas reveladas en negatiu. Totas avián los dets trencats.

— Tot aquò es plan estranh, mormolhèt Na Còrba dins son lièch de jacenta.

— Non pas ! repliquèt la bruèissa. Tot aquò se compren per la cresença de las vidas successivas. Èra la dels druïdes. Es tanben la nòstra, ajustèt un pauc pus bas. Que vos e ieu sèm cataras.

III.

Per aqueste jorn de Nadal se fasiá tampona al castèl de Perelha. Se festejava la naissença de Jèsus mas tanben lo batisme d’Esclarmonda. D’un punt de vista religiós, la situacion de la familha dels Perelha, èra pro delicada.

En Raimond èra fòrça dobèrt d’esperit, plan tolerent e, o cal ben dire, pro tebés dins sas conviccions. Se la seu femna, Na Còrba, e la seu sògra, Marquésia de Lantar, èran pas estadas cataras convencidas, es probable qu’auriá contunhat de practicar la religion catolica. Ni per tot, o auriá fach coma sos davancièrs o avián totjorn fach. Na Còrba e sa maire èran pas bonasfemnas, mas solament cresentas. Asoravan los bonsòmes que sovent passavan al castèl.

L’egrègia N’Esclarmonda de Foish, proprietària del castèl de Montsegur, aviá demandat a son vassal Raimond de Perelha, de tornar bastir la fortalesa. Autres còps castellum roman, ara se trachava de lo tornar adobar per ne far un refugi inexpugnable destinat als catars.

En Raimond possedissiá alara un castèl modèst del costat de l’Avelanet. I passava una vida suauda e agradiva. Èra encara jove, mas teniá pas de se lançar dins de farlandas temeràrias. Recebèt una delagacion de catars compausada del patriarca Gaucelin e del seu fraire faidit Gaucelm. I aviá tanben los evesques Raimond de Blascon e Raimond de Belissem. Al nom del Crist, exortèron En Raimond d’obesir a N’Esclarmonda de Foish e far del castèl de Montsegur una fortalesa inviolabla.

Los vassals de Raimond de Perelha, los l’Avelanet, La Ròca e Mirapeis, ajudèron per menar l’òbra a bon pro. En 1209, la fortalesa podiá resistir a totes los assauts possibles e imaginables. D’ont mai qu’aviá una posicion engerdabla que la fasiá imprenabla.

En 1215, En Raimond s’èra maridat amb Còrba de Lantar, rèire pichona neboda de la polida Na Lampagia, qu’a son epòca venguèt esposa de l’emir Munuzzà.

Lo maridatge de Na Còrba e d’En Raimond èra estat facilitat pel comte de Foish e la sòrre del comte, N’Esclarmonda, vescomtessa de Gimonés. Aquesta aviá recebut lo Consolament en 1204. Èra asorada coma una santa catara.

Per demorar dins las tradicions, aviá aceptat d’èsser la mairina de la filha d’En Raimond, mas voliá pas èsser qu’una mairina nominala. Las bonasfemnas e los bonsòmes rebutavan lo sacrament del batisme coma refusavan totes los sacraments de la glèisa catolica. Coneissián pas que lo Consolament, mena de batisme per l’imposicion de las mans. Lo diague que consolava preniá l’evangèli de Sant Joan, lo pausava sul cap del cresent e disiá : « Paire Sant, recèu ton servidor dins la justícia e dins son èime porgís ta gràcia e ton Esperit Sant ».

Los perfaches qu’assistissián a la ceremònia se devián de far la patz en s’embraçant, mentre que las perfachas se potonavan entre elas. La celebracion èra plan simpla, mas lo que recebiá lo Consolament, tant val dire que s’aluenhava d’aqueste monde. Cap de gaug materiala li èra pas mai permesa. Quitament pas los plasers d’aver una familha. Res èra pas mai acordat al consolat. Deviá observar una frugalitat estricta, passar sa vida en pregàrias, presics o meditacions e èsser prèst a patir totes los sacrificis puslèu que de renonciar a sa fe.

Lo Consolament èra un acte de renonciament a la vida terrèstra. Atanben, fòra qualques raras excepcions, lo sacrament èra acordat pas qu’als morents.

Foguèt Felipa, ja annadida de dètz ans, que tenguèt la seu sorreta sus las Santas Fonts. La gleisòta de Perelha, aquí ont fa encara pauc de temps se vesián de pampanons del sècle XIIIen, èra plan tròp pichona per claure la seguida dels chivalièrs e de lors dònas, convidats al batisme de l’enfant.

Lo ceremonial foguèt simple. N’Eclarmonda de Foish, ja fòrça annadida, ni paresquèt ni venguèt pas a la glèisa. Pas mai que Na Còrba, dolenta, e Na Marquésia qu’ela tanben èra aflaquida pel pes de las annadas comoladas. Mas quand totes foguèron tornats al castèl, la santa catara se faguèt portar sa filhòla e la benesiquèt de sas mans.

Las batejalhas foguèron gadalas. Cadun gausissiá de l’armistici. D’efièch, la crosada èra, per un temps, arrestada. Solide que lo fuòc gomava e que los brandons se podián tornar alucar quora que foguèsse. Mas ara per ara caliá aprofiechar de la patz.

En Raimond aviá convidat totes sos amics. Èran presents : Berenguièr de l’Avelanet, Oton de Massabrac, Arnaut de Vençar, Pèire-Rogièr de Mirapeis e lo seu filh del meteis prenom. La plaça d’onor èra reservada al comte de Foish En Raimond-Rogièr e a la comtessa Na Felipa. Èran venguts amb lor drolleta de sièis o sèt ans que portava lo meteis prenom que la seu tanta N’Esclarmonda. Aquesta faguèt pas qu’una brèva aparicion a la debuta de la taulejada. Jos l’escampa del vièlhum demandèt de se retirar. En realitat, coma èra bonafemna e archidiaga dels catars, li èra enebit de manjar de carn, d’uòus e d’aliments còites dins lo grais. Sols li èran permeses l’ortalalha e lo peis. Volguèt pas que la seu preséncia foguèsse un blaime, un repròchi pels taulejaires. Eles èran pas que de simpatizants o de simples cresents. Per aiçò, èran pas tenguts per aquelas restriccions.

Alavetz, N’Esclarmonda de Foish anèt retrobar Na Còrba e Na Marquésia que s’èran abstengudas de participar a regalèmus. Per la rason de lor estat de santat precari, aquò rai ! Mas pas sonque. Se fasián magre, èra subretot per çò qu’èran cataras fervorosas, e mai s’èran pas estadas revestidas (1).

Las tres femnas se reculhiguèron e preguèron. Mentretant, a d’unes moments, lor arribavan d’espetadas de rires, de cridadisses o de repics baquics. Èran pas que los ressons brusents d’una taulejada de fèsta.

— Vesètz escòrna, Dòna, a çò que nòstra Esclarmonda aja recebut lo batisme de las mans d’un prèire catolic ? demandèt Na Còrba.

— Benlèu o caliá per encausa lo seu paire, respondèt N’Esclarmonda. En Raimond es estacat a la defensa de nòstra religion, mas plan mai per son costat militar que per son costat espiritual. Vei pas dins la crosada que la volontat tissosa dels barons de França de s’apoderar las tèrras fecondas d’Occitània. Aquò’s sa sang d’Occitan, d’òme dels...