Medish autor o traductor,
medish editor :

isbn

Tous droits de traduction de reproduction
et d’adaptation réservés pour tous les pays.

Conception, mise en page et maquette : © Eric Chaplain

Pour la présente édition :
© edr/EDITIONS des régionalismes ™ — 2018 (pour la traduction)

Editions des Régionalismes : 48B, rue de Gâte-Grenier — 17160 cressé

ISBN 978.2.8240.0917.9 (papier)

ISBN 978.2.8240.5490.2 (numérique : pdf/epub)

Malgré le soin apporté à la correction de nos ouvrages, il peut arriver que nous laissions passer coquilles ou fautes — l’informatique, outil merveilleux, a parfois des ruses diaboliques... N’hésitez pas à nous en faire part : cela nous permettra d’améliorer les textes publiés lors de prochaines rééditions.

(Títol original : The Hobbit)

Traduccion en occitan : Sèrgi Viaule

Correccions : Eric Chaplain

l’autor

lo traductor

AUTOR

J. R. R. tolkien
revirada en occitan de sèrgi viaule

TÍTOL

BILBON
Lo hòbbit
o un anar tornar

I.
Una recepcion inesperada

Dins una tuta viviá un hòbbit. Se trachava ges d’un trauc desplasent, lord e imois, claufit de vèrmes amb d’una atmosfèra que pudissiá l’esclaufit. Èra pas tanpauc una caforna seca, lisa, sablonenca, sens res per se sèire nimai sus qué manjar : ni per tot, èra pas que lo trauc d’un hòbbit, çò que necessitava totas las comoditats.

I aviá una pòrta perfiechament redonda que revertava un uèlh de buòu. Èra pintrada de vèrd, amb, exactament al centre, un boton de coire jaune que trelusissiá. Aquesta pòrta donava sus una mena de vestibul de forma tubulara que semblava un pertús. Un pertús tras que confortable, sens fum, de las parets postamadas, del pelsòl pasimentat e cobèrt de tapisses. Aqueste vestibul èra moblat de cadièras ceradas e d’un fum de pòrtavestits per acrancar capèls e mantèls. Lo hòbbit aviá besonh de confòrt que presava las visitas nombrosas. Lo pertús s’enfonsava pro luènh dins lo tèrme del puèg, mas pas en linha drecha. Aquesta sèrra, dins lo parçan, totòm li disián Lo Puèg. Dins aquel conduch sosterranh s’i vesiá de quinconci mantunas portanèlas redondas, alternavan d’un costat, puèi de l’autre. Lo hòbbit aviá pas d’estatge de pujar : cambras, salas de banh, cavas, solhardas (aquestas nombrosas), gabinets (aviá d’unas pèças completament consacradas als vertits), cosinas, cenadors, tot èra de planpè, e, solide, dins lo meteis corredor. Las cambras melhoras se trobavan totas sus man esquèrra en dintrant. Èran las solas d’aver de fenèstras circulàrias e prigondas que s’alandavan sus l’òrt e las pradas que davalavan ailà-luènh, fins al riu.

Aqueste hòbbit èra un hòbbit amonedat. S’apelava En Saquet. Los Saquet demoravan dins lo vesinatge del Puèg desempuèi lo temps del rei Seset. Èran considerats de totes, non pas sonque per çò que la màger part d’eles èran rics, mas perqué èran de monde quietoses que fasián pas jamai res d’espantant. De quin sicut se trachèsse, sens aver la pena d’o i demandar, se sabiá per avança çò qu’un Saquet anava dire. Aquesta istòria es lo raconte del cossí un Saquet agèt una aventura e se retrobèt a dire e far de causas inesperadas. Se poiriá plan que i age perdut un pauc del respècte de sos vesins, mas tanplan i ganhèt… Rai ! Veirètz que tot comptat e rebatut i ganhèt quicòm.

La maire del nòstre hòbbit… mas que pòdon èsser los hòbbits ? Vist la rarefaccion de lor espècia e la crenta qu’an de las Gents Grandas, coma nos apelan ; pensi que l’ora d’una necessària descripcion es venguda. Son (o èran) de personatges de talha menuda. Fan, a vista de nas, la mitat de la nòstra. Adoncas, son pus pichons que los nans barbuts. Los hòbbits son caralises. En çò eles i a pas d’autra magia que la, ordinària e correnta, que lor permet de desaparéisser. O fan sens bruch e en una clucada d’uèlh tanlèu que d’unes grands estabosits coma vos e ieu s’acercan pesugament, en faguent un rambalh d’elefant que pòdon ausir a mai d’un quilomètre. An una tendéncia menèla a pancejar. Se vestisson amb de colors vivas (mai que mai de vèrt e de jaune). Cargan pas de sabatons. Lors pès an la sòla cobèrta d’un cuèr natural e son recobèrts de la meteissa borra bruna, espessa e cauda que lor acapta lo cap. Se tracha d’una borra anelada. Possedisson d’unes dets longs, brunèls e plegadisses. An de caras agradivas e quand rison o fan d’un rire ample e pregond (se desganachan subretot aprèp los repaisses que prenon dos còps per jorn quand o pòdon). E ara ne sabètz plan pro per la seguida del nòstre raconte.

Adoncas la maire d’aqueste hòbbit -valent a dire En Bilbon Saquet — èra la famosa Bèladòna Tuc, una de las tres remarcablas filhas de Tuc-lo-Vièlh, lo capmèstre dels hòbbits que demòran de l’autra part de l’Aiga, lo rèc que raja al pè del Puèg. Dins las autras familhas sovent se disiá qu’un còp èra un dels aujòls Tuc aviá esposat una fada. Èra, plan solide, absurde. Pasmens, e sens cap dobte, se trapava en çò eles quicòm qu’èra pas completament hòbbital. De temps en quora, d’unes membres del clan Tuc se mainava d’aver d’aventuras. Desaparissián e la familha ne polsava mot. Ne demorava pas mens que los Tucs èran pas tan respectacles coma lo Saquets, emai foguèsson incontestablament mai rics.

Se pòt pas dire que Bèladòna Tuc age agut d’aventuras aprèp èsser venguda Na Bugue Saquet. Bugue, lo paire de Bilbon, li bastiguèt (çaquelà en bona part amb l’argent a-n ela) lo mai luxiós dels traucs per hòbbit que se podiá véser jol Puèg e sus l’autra riba de l’Aiga. En general, los Tucs demoravan delà l’Aiga fins a lor darrièr badalh. Se Bilbon, filh unic de Na Bèladòna, semblava de tot al tot, per sos traches e sos comportaments, a una edicion segonda de son ardit e suau paire ; deviá aver agut pres del costat dels Tucs una cèrta extraversadura dins son biais d’anar. Teniá una mena de bisarrariá que demandava pas que la mendre escasença per se revelar. Aquela endevéncia, per aparéisser, esperèt que Bilbon foguèsse vengut adult. Aviá, alavetz, sos vint e cinc ans. Demorava dins la polida tuta de hòbbit que son paire aviá cavada e que descriguèri pus naut. Bilbon semblava s’i èsser acantonat immudablament.

Un matin, fa temps d’aquò, del temps que lo monde èra encara suau, que se fasiá mens de bruch e plan mai de capfuèlh. Un matin que los hòbbits èran encara nombroses e fasián flòri, Bilbon Saquet se teniá quilhat sul sulhet aprèp aver dejunat. Èra a fumar una longa pipassa de fusta que davalava gaireben fins a sos pès lanuts (e pasmens menimosament espolsetats). Per curiosa astrada, aquí que ven a passar Gandalf. Se sabiatz tot çò que poguèri ausir contar sus l’esquina d’aqueste paure Gandalf ! E encara ! A çò que pareis que çò qu’ausiguèri representa pas qu’una part menèla de çò que i auriá per ne dire. Òc-ben, s’aviatz ausit pas que lo quart de çò que me tombèt dins las aurelhas, alavetz, d’uèi cap d’istòria, nimai per la pus extraordinària, vos espantariá pas. Pertot ont anava Gandalf, eveniments subtes e aventuras de tota mena escasián sens para ni gara. De fach, èra pas passat sus aquel camin-bas del Puèg desempuèi la mòrt del seu amic Tuc-lo-Vièlh. Talament que los hòbbits avián gaireben demembrat la mina que podiá aver. Se n’èra anat per afars personals al-delà del Puèg e de l’autra part de l’Aiga a l’epòca ont èran encara pas que de hòbbits pichons e pichonas.

Aquel matin d’aquí, Bilbon, que se dobtava pas de res, vegèt arribar un vielhanchon apevat sus una bròca. L’òme aviá cargat un capèl naut, ponchut e blau, una capa longa e grisa e una eissarpa de la meteissa color. Aquesta, acaptada sul davant per sa barba blanca que li devalava fins a la cinta. Cauçava un parelh de bòtas negras.

— Bonjorn ! diguèt Bilbon.

Emai èra sincèr ! Lo solelh lusissiá e l’èrba èra tras que vèrda. Alavetz, Gandalf l’agachèt. Sas ussas emboscassidas capitavan despassar l’ala del seu capèl ombrós.

— De qué volètz dire amb aquò ? diguèt. Me desiratz lo bonjorn, o alara afortissètz qu’avem una polida jornada qu’o volguèssem o pas ? Belèu volètz dire que d’uèi vos sentissètz plan ? O encara qu’es una jornada ont cal èsser bon ?

— Tot a l’encòp, diguèt Bilbon. Emai que, sul pacte, es una polida matinada per fumar una pipa sul pas de la pòrta. Se n’avètz una amb vos, sietatz-vos e aprofechatz de mon tabat. Res preissa pas, avem la jornada devant nosaus !

Atanlèu, Bilbon se seguèt sus un banc que se trobava tenent la pòrta. Crosèt sas cambas e delargèt un magnific cercle de fum gris que s’enairèt sens se trencar. Se n’anèt per en-dessús lo Puèg en flotejant.

— Tras que polit ! diguèt Gandalf. Mas aqueste matin ai pas léser de far de cercles de fum. Cerqui qualqu’un per participar a una aventura qu’apresti. Es pas aisit de trobar la persona prèsta per me seguir.

— O cresi aisidament. Dins lo parçan siem de monde simples e fleumatics, nos trachan coma d’una figa d’aver d’aventuras. Anar a la devina es marrida causa. Es anar a l’endavant d’auvaris e de desagradanças. Las aventuras vos pòdon butar fins a èsser tardièr pel dinnar ! Francament vesi pas lo plaser que porián porgir, diguèt En Saquet. Lisèt sos poces jos las correjas de sas bretèlas, tot faguent un novèl cercle de fum encara mai bèl que lo precedent. Puèi, agantèt son corrièr del matin e se metèt a legir. Fasiá mina de se trachar pas mai del vielhàs. Aviá decidit qu’èran pas de la meteissa escarada. Lo voliá véser se n’anar al pus lèu. Mas l’autre boleguèt pas. Demorava apevat sus son bordon. Agachava lo hòbbit sens dire res fins a çò que Bilbon ne ressentigue una mena de malaise e quitament qualques amaliments.

— Bonjorn ! acabèt per dire. Vos mercegi plan mas empr’aquí volem pas cap d’eventura. Belèu poirrètz ensajar al-delà del Puèg, o tanplan de l’autra part de l’Aiga.

Esperava que la convèrsa s’anava arrestar aquí.

— A quantas causas vos servís lo mot « bonjorn », faguèt remarcar Gandalf. Volètz ara significar que vos atriga de vos desbarrassar de ieu e que la jornada serà pas bona tant qu’aurai pas tirat camin.

— Res d’aquò, pas res d’aquò brave òme ! Vegem, cresi pas de conéisser lo vòstre nom ?

— Si-ben-tant que lo coneissètz, car Sénher. E ieu coneissi lo vòstre, Sénher Bilbon Saquet. Coma semblatz l’aver doblidar vos vau remembrar la relacion que i a entre los dos. Soi Gandalf ! Cossí auriái pogut pensar qu’anavi viure pro vièlh per patir que lo filh de Bèladòna Tuc me salude d’un « bonjorn » coma los que s’adreiçan als vendeires de punhadas de pòrta !

— Gandalf, Gandalf ! Diu del Cèl ! Pas lo fachilhièr rebalaire que balhèt a Tuc-lo-Vièlh un parelh de botons faches de diamants magics que s’agafavan solets e que se desfasián pas que sus òrdre esprèssi ? Pas lo personatge qu’a la velheda contava de tan polidas istòrias de dracs, de gigants, de princessas e d’astradas inesperadas per d’orfanèls ? Pas l’òme que fasiá espetar de tan remirables fuòcs d’artifici ? A ! Pòdi dire d’aquestes que los me remembri ! Tuc-lo-Vièlh los lançava la velha de Sant-Joan. Trelusents ! S’enairavan tal coma de liris gigants, de golas de lion o d’albornes de fuòc que demoravan de temps penjolats dins la calabrun.

Ja, podètz remarcar qu’En Saquet èra pas tan prosaïc que s’agrada d’o creire, e tanben que presava fòrça las flors.

— Nòstre Sénher ! contunhèt. Pas lo Gandalf que foguèt responsable de çò que tantas dròllas e dròlles plan savis prenguèron l’escamp per d’unas aventuras destimborladas ? Aquò anava d’escalar los arbres fins a anar vistalhar los èlfes. O tanplan de s’embarcar sus de naus estranhas cap a de ribatges misterioses. Diu me benesigue, la vida èra fòrça inter… vòli dire qu’a l’epòca avètz plan destorbat las causas empr’aicí. Plan lo perdon, mas sabiái pas qu’èretz encara en activitat.

— E ont volètz que foguèssi ? Diguèt lo magician. Tanplan… soi çaquelà content de véser que vos remembratz una mica de ieu. Semblatz servar un bon sovenir de mos fuòcs d’artifici. Cossí qu’aquò vire, es pas sens esperança. Atanben, en consideracion per vòstre vièlh grand-paire Tuc e per la paura Bèladòna, vos acordarai tot çò que m’avètz demandat.

— Desencusatz, mas vos ai pas res demandat.

— Si-ben ! Tre ara e dos còps. Mon perdon, lo vos acòrdi amb plaser. De fach, anarai fins a vos lançar dins aquesta aventura. Serà fòrça amusant per ieu e tras que benefic per vos. Sens comptar lo profièch qu’i ganharètz se capitatz.

— Regreti, mas d’uèi vòli pas participar a cap d’aventura. Mercés plan ! Çaquelà, un autre jorn, venètz a l’ostal beure lo tè. Perqué pas deman ? Òc-ben, venètz deman. Dins l’espèra, adiussiatz !

Sus aquò, lo hòbbit se revira e s’encaverna de tira darrèr sa pòrta redonda e verda. S’i recapta tant aviat qu’o permet la cortesia. Tot comptat e rebatut, los magicians son pas que de magicians…

— Perqué diandre lo convidèri a venir beure lo tè ? s’entredemandèt, tot en s’entornant dins lo gardamanjar.

Veniá de dejunar, mas pensèt de se regalar de doas còcas e d’un veirat de quicòm que li fariá de ben aprèp tantas emocions.

Mentretant, Gandalf èra demorat drech sus la pòrta e dins lo silenci alentorn richonegèt longament. Aprèp una pausa s’acerquèt del batent. De la poncha ferrada de son baston, tracèt un signe enigmatic dins la sisa de la polida pintura verda. Puèi, se n’anèt a passes bèls. A gaireben lo meteis moment, Bilbon acabava sa segonda còca e començava de se regaudir d’aver tan promptament esquivat tota aventura.

L’endeman, aviá completament demembrat Gandalf. Aviá pas lo cap a servar las causas en memòria, o alara aviá de las notar sus un papieròt. Sul seu agendà auriá degut escriure « Tè amb Gandalf » ? Çò que faguèt pas. La velha èra estat tròp desvariat per o far.

Just abans l’ora del tè, la retronissenta esquila de la pòrta se faguèt ausir. Alavetz, se rebrembèt del tot. Se roncèt per metre lo bolidor sul fuòc, sortir una segonda taça e un o dos bescuèches de mai. Puèi, anèt dobrir.

— Desencusatz de vos aver fach esperar ! anava dire quand se mainèt qu’èra pas, de cap de biais, Gandalf. Mas un nan de la barba blava passada dins una cinta daurada. Aviá d’uèlhs lusents jos un capulet verd encre.

Tanlèu la pòrta dobèrta, dintrèt coma s’èra esperat. Pendolèt sa capula al pòrtavestit la mai prèp e diguèt en se clinant dins una prigonda salutacion :

— Dalin, per vos servir !

— Bilbon Saquet, que se ten a vòstra man ! rebequèt lo hòbbit, sul moment plan tròp susprés per poder pausar questions.

Lo silenci que s’enseguiguèt veniá pesuc. Per lo copar, ajustèt :

— Èri a mand de beure lo tè. Vos pregui de lo venir despartir amb ieu.

Èra dich d’un ton una mica frejàs, mas i metiá pas nada marrida intencion. Que fariatz vosaus s’un nan desconegut veniá en çò vòstre penjar sos afars dins lo vestibul sens maita explicacion ?

Èran pas en taula desempuèi plan temps (de fach, a pena se n’èran al tresen bescuèch), quand s’ausiguèt una novèla esquilada, pus eissordissenta encara que la primièra.

— Desencusatz ! diguèt lo hòbbit, en se n’anguent cap a la pòrta.

— Alavetz, aquí-vos ! Èra çò que s’aprestava a dire a Gandalf. Mas sul sulhet i aviá pas cap de Gandalf. A la plaça, se teniá un nan que semblava annadit. Portava una barba blanca e una capula escardenca. Tanlèu la pòrta dobèrta, coma se el tanben èra estat convidat, dintrèt en sauticant.

— Vesi qu’an començat d’arribar, diguèt en vegent sul pòrtavestit la capula verda de Dalin. Pengèt sa manrega roja tenent la capula verda e diguèt la man sul còr :

— Balin, per vos servir !

— Mercés, respondèt Bilbon, una mica desvariat.

Èra pas d’afièch çò qu’auriá degut dire, mas lo « an començat d’arribar » l’aviá bravament trebolat. Presava recebre de convidats, mas estimava los conéisser abans lor arribada. E, per aitant d’i èsser, los convidar el-meteis. Li venguèt l’afrosa pensada que belèu li mancariá de coquetas. Malgrat coneguèsse sos devers d’òste, e per tan penibla que li foguèsse la realitat, admetèt que li caldriá belèu se’n desencusar.

— Venètz beure lo tè, capitèt per dire en polsant pregondament.

— Estimariái melhor un pauc de servesa, s’aquò vos èra egal, mon brave òme, diguèt Balin de la barba blanca. Mas vòli plan de còcas, de còcas a l’anís, se n’avètz.

— De molons ! se susprenguèt de respondre Bilbon.

Del meteis temps se mainèt qu’èra a córrer cap a la cava per emplenar una pinta, puèi a la despensa per anar quèrre dos polits pastissons anizats. Dos magnifics tortèls redonds qu’aviá fach còser per golardisa d’aprèp sopar.

Quand tornèt, Balin e Dalin, ataulats, charravan coma s’èra estat dos amics de longa data (de fach, èran fraires). Amb qualquas broncariás, Bilbon pausèt davant eles, servesa e còcas. A-n aquel moment retroniguèt una novèla e violenta esquilada, puèi una autra.

— Aqueste còp, solide que deu èsser Gandalf, pensèt lo hòbbit en correguent, desalenat, dins lo corredor.

Que non pas ! Un còp de mai èran dos nans que portavan de capulets blaus, de cintas d’argent e de barbas sauras. Cadun aviá dins las mans una saca d’apleches e una pala. Tanlèu la pòrta entrebadada, dintrèron en sautejant. A pro pena se Bilbon ne foguèt susprés.

— Que pòdi per vos, braves nans ? demandèt.

— Quilin, al vòstre servici, diguèt l’un.

— Filin, ajustèt l’autre, mendre que totes dos rabatián lo capulet blau e s’aclinavan.

— Al vòstre servici e al de vòstra familha, respondèt Bilbon per mancar pas a las convenéncias.

— Vesi que Dalin e Balin son ja aquí, diguèt Quilin. Zo ! anem rejúnher la molonada !

— La molonada ? pensèt En Saquet.

Presèt pas brica aquel biais de dire. Li calguèt imperativament s’anar sèire una estona per recampar sas idèias e beure quicòm.

Se tenguèt sus un canton de taula a engolir per glopejadas mentre que los quatre nans, plan installats, parlavan de minas d’aur, de dificultats amb los farfadets, de las devastacions dels dracs e de mantunas autras causas que compreniá pas e que desirava comprene pas. Li pareissián plan tròp aventurosas. Subran, dinga-dongas e dinga-dangas, aquí que l’esquila retronís tornamai, coma se qualques hòbbitons s’amusava a li far un tustet.

— I a qualqu’un mai a la pòrta, faguèt Bilbon en fasent las ussas.

— D’aprèp lo son, son quatre, afortiguèt Filin. D’alhors los vegèrem que nos seguissián de luènh.

Lo paure pichon hòbbit se sietèt dins lo vestibul e se prenguèt lo cap dins las mans. Se demandava çò que podiá plan arribar e s’avanan totes demorar per sopar. Alavetz, l’esquila se faguèt ausir mai fòrt que jamai. Deguèt córrer a la pòrta. Fin finala, èran pas quatre novèls venguts, mas cinc. Un autre nan èra arribat del temps que se pausava questions dins lo vestibul. A pro pena s’aviá virar lo boton qu’èran totes dintrats e que saludavan en diguent un aprèp l’autre :

— Per vos servir !

S’apelavan Dorin, Norin, Orin, Ogin e Glorin. Gaireben còpsec dos capulets porpres, un gris, un brun e un blanc se retrobèron penjats als pòrtavestits. Los novèls arribats, a la sèga lanlèra, lors mans tancadas dins lors cintas d’aur e d’argent, anèron retrobar los autres. Aquò fasiá una brava chorma. D’unes demandavan de servesa blonda, d’autres de bruna, un de cafè e totes de còcas. Atanben, lo hòbbit foguèt ocupat per un brave moment.

Un topin bèl, plen de cafè, veniá d’èsser pausat sul fogairon que se teniá dins la cheminièra. Los coquets anizats avián desapareguts e los nans s’atacavan a una escudelada de lescas de pan burradas, quand un grand tust venguèt picar sus la polida pòrta verda del hòbbit. Qualqu’un tamborinava amb una cana !

Bilbon se ronçèt dins lo vestibul. Èra enferonit, mas tanben estabosit e trebolat. Viviá lo dimecres lo mai destorbant de totes los que n’aviá servat sovenença. Dobriguèt la pòrta d’un moviment talament subte que dins la tuta, totes s’esparriquèron los unes suls autres. Encara de nans, quatre de mai ! E darrèr eles, veniá Gandalf, apevat sus son baston. Èra brandit per un enòrme cacalàs. Aviá fach una brava encrena sus la polida pòrta. Siá ditz en passant, aviá, per la meteissa encasença, escafada la marca secreta qu’aviá traçada la velha de matin.

— Doçament ! siau ! diguèt. Aquò’s pas dins vòstre anar, Bilbon, de far esperar los amics sul palhasson, puèi de dobrir la pòrta coma una ronflada de vent. Permetètz-me de vos presentar Bifur, Bofur, Bombur e particalarament Torin.

— Per vos servir ! diguèron en còr Bifur, Bofur e Bombur.

Acranquèron alavetz dos capulets jaunes e un de verd. E tanben un d’un blau asurenc amb un long agland d’argent. Aqueste aparteniá a Torin, nan fòrça important qu’èra pas que, de fach, ni mai ni mens que l’egrègi Torin Escut-de-Garric en persona. Lo qual èra malcorat de s’èsser aplatussat sul palhasson de Bilbon, amb Bifur, Bofur e Bombur sus l’esquina. Sens comptar de Bombur èra gròs e pesuc. De fach, Torin èra autiu. Faguèt pas cap d’allusion a un eventual « servici ». Pr’aquò lo paure En Saquet exprimiguèt tantes e tantes regrets que l’autre acabèt per ronar « Es sens cap d’importància », e arrestèt de far lo morre.

— Alavetz, aquí que siatz totes arribats, diguèt Gandalf en aga- chant la rengueta dels tretze capulets. Se trachava dels melhors capulets lavables per acamps mondans que se poguèsse véser. Èran penjat a costat del seu capèl. Aquí un acamp plan gaujós ! Espèri que demòra de qué manjar e beure pels darrièrs arribats ! Qu’es aquò ? De tè ? Non mercés, per ieu serà un veirat de vin roge, se vos plai.

— Per ieu tanben, i anèt En Torin.

— E de confitura de fragostas amb un bocin de crostada a las pomas, ajustèt Bifur.

— E de pastisses amb de formatge, demandèt Bofur.

— E tanben de fetjat amb d’ensalada, reclamèt Bombur.

— D’autres bescuèches, de cervesa blonda e de cafè s’o volètz plan, cridèron amassa los autres nans per la pòrta.

— Metètz atanben qualques uòus a còser, serètz plan brave, gausèt demandar Gandalf, mendre que lo hòbbit se n’anava en gambilhant cap a la despensa. Tant que i serètz, debrembatz pas de tornar amb lo polet freg e los cornissons.

— Se diriá que coneis tan plan coma ieu lo contengut de mos gardamanjars ! se pensèt En Saquet que, bravament desvariat, èra a se demandar s’una malastrosa aventura èra pas a se debanar dins son ostal.

Lo temps per el de recampar sus un platèu bèl totas las botelhas, los plats, los cotèls, las forquetas, los veires, las escudèlas e los culhièrs que se sentiguèt susant, congestionat e fòrça contrariat.

— Que la pèsta siá amb aqueles nans ! diguèt de viva votz. Cresètz que me vendrián ajudar !

E vaquí que Balin e Dalin èran sus la pòrta de la cosina. Filin e Quilin los seguissián. Abans qu’aja pogut dire « cotèls » avián fach passar los platèus e doas tauletas suplementàrias dins lo manjador. Arrenguèron la disposicion dels mòbles a lor biais.

Gandalf presidissiá l’acamp. Los tretze nans s’èran mes en cercle. Bilbon se sarrèt de la cheminièra per rosegar un bescuèch (aviá perdut la talent). Se forçava de trobar tot aquò tras que natural e desprevesit de marca d’aventura. Los nans mangèron tant e mai. Parlèron a-n acabar pas mai e lo temps debanava. Enfin, butèron enrè lors cadièras e Bilbon se metèt a recampar escudèlas e veires.

— Pensi plan que demorarètz per sopar ? diguèt sens estrambòrd, mas de sa votz la mai cortèsa que siá.

— Plan solide ! afortiguèt Torin. Qu’acabarem plan pro tard. Mas d’en d’abòrd, plaça per la musica ! Anem-i, desbarrassem l’espaci.

Pas tanlèu ditz que los dotze nans, fòra Torin que, vist son importància, èra demorat a charrar amb Gandalf, s’afanèron a amontelar tot lo material que se trabava dins la pèça. Levèron la vaissèla sens se servir dels platèus. Carregèron de colonas d’escudèlas capeladas d’una botelha en equilibri, mentre que lo hòbbit corrissiá darrè eles en los pregant de far mèfi :

— Vo’n supliqui, faguètz atencion. Arrestatz de vos balhar tant de pena. Pòdi tanplan far solet ! Mas los nans se metèron tot simplament a cantar :

Engrunatz los veires e asclatz las escudèlas !

Desafilatz los cotèls e plegatz las forquetas !

Aquò’s çò que Bilbon Saquet aborrís lo mai.

Abocinatz las botelhas e crematz los taps !

Esquiçatz la toalha e trepatz dins lo grais !

Escampatz lo lach sul pasiment de la despensa !

Daissatz trigosar los òsses suls tapisses de la cambra !

Enregisclatz de vin totas las pòrtas !

Vojatz la sal dins un pairòl d’aiga bolhenta !

E se ne demòra encara dins lo salador,

Semenatz-la dins lo vestibul !

Aquò’s çò que Bilbon Saquet aborrís lo mai !

Aquí çò que compte ! que compte ! e fai tirar !

Plan solide, faguèron cap d’aquestas causas òrras. Tot foguèt recaptat d’aviat. Çaquelà, lo hòbbit demorèt a virar en redond dins la cosina. Sens poder res far de mai, se mainava sonque d’agachar lor moviments. Quand tornèron al manjador trobèron Torin qu’èra al canton a fumar sa pipa, los pès virats cap al fogal. Delargava d’enòrmes cercles de fum als quals parlava. Aquestes anavan ont lor demandava d’anar : dins la cheminièra, darrèr la pendula, jos la taula o, alavetz, al plafon. Mas, ont que foguèsse, èran pas pro rapides per escapar a Gandalf. E pof ! Mandava un redond pichon de sa pipa corteta de tèrra, just a travèrs cadun de los de Torin e aquestes desapareissián. Puèi, los cercles de Gandalf venián verds e tornavan flotejar per en-dessús lo cap del magician. N’aviá ja una nivol a l’entorn d’el que, dins lo mièg-lum, li balhava l’aparéncia estranha d’un bruèis. Bilbon se platava per agachar l’espectacle. Presava los cercles de fum. Atanben, triguèt pas de se conflar de fiertat per los que, la velha, aviá mandat dins lo vent per dessús lo Puèg.

— E ara de musica ! diguèt Torin. Sortissètz los instruments.

Quilin e Filin se roncèron cap a lors sacas. Ne sortiguèron de violonets. Dorin, Norin e Orin tirèron de flaütas de las pòchas de lors vèstas. Bombur tornèt del vestibul amb un tamborn. Bifur e Bofur sortiguèron de la pèça per ne tornar amb de grailes qu’avián daissats amb las canas.

— Desencusatz-nos, diguèron Dalin e Balin. Avem daissat nòstre instrument jol pòrge.

— Tant qu’i serètz, portatz-me lo meu ! lor demandèt Torin.

Tornèron amb de viòlas tan grandas coma eles e amb l’arpa de Torin, estropada dins una saca de tela verda. Se trachava d’un instrument magnific tot plen de dauraduras. Tre que Torin ne pincèt sas còrdas, la musica s’enaurèt, tan doça que Bilbon ne demembrèt sos defècis. Foguèt transportat dins d’unes parçans sombres jos de lunas estranhas, plan al-delà de l’Aiga e fòrça luènh de sa tuta de hòbbit cavada dins lo Puèg.

L’escurina dintrèt pel fenestron que donava sul costat del Puèg. La lusor del fuòc tremolèt. Èrem en abrial. Contunhavan totes de jogar mentre que l’ombra de la barba de Gandalf gancilhava sus la paret.

La negror envasiguèt tota la pèça. Lo fuòc acabèt per s’atudar. Las ombras desapareguèron, mas los musicians contunhavan de jogar. Totcòp, un aprèp l’autre, se metèron a cantar. Butavan d’aquestas melodias guturalas que los nans son acostumats de cantar dins las pregondors de lors demòras vièlhas. Se jamai aquò i podiá semblar malgrat l’abséncia de la musica, vaquí un exemple de lor cant :

Luènh en delà las montanhas frejas e ennebladas

Cap a d’unes crotons pregonds e d’anticas caunas

Se’n cal anar abans las albetas

En quista d’aur pallinèl e encantat.

Los nans d’un còp èra lançavan poderoses embelinaments

Quand de martèls tombavan coma fan las campanas tindairas

Dins de luòcs sornes ont dormisson de causas escuras

Van los budèls cavernoses al còr de las montanhas.

Per un rei antic e un senhor farfadet

Demest mantunes pialòts daurats e lambrejants

Agafèron la lutz, la martelèron e la faiçonèron

Per l’amagar dins las gemmas escrinceladas

De las punhadas d’espasas.

Suls jaseirans d’argent enfialèron d’estelas enfloridas,

Sus de coronas acranquèron lo drac de fuòc

Mentre que sus de fialses torcits malhèron

La lutz de la luna e del solelh.

Luènh en delà las montanhas frejas e ennebladas

Cap a d’unes crotons pregonds e d’anticas caunas

Se’n cal anar abans las albetas

Per reclamar lo nòstre aur, plan temps demembrat.

Enlà, ont cap òme non pòt cavar

Encrincelèron per eles, gòts e arpas d’aur,

I demorèron de temps e mantunas cançons

Foguèron cantadas,

Pr’aquò inausidas dels umans e dels èlfes.

Los pins cridavan suls acrins,

Los vents gemegavan dins la nuèit.

Lo fuòc flamenjant s’espandissiá

E los arbres, tals de tèsas, beluquejavan dins la lutz.

Las campanas tindavan dins la val

Mentre los umans levavan de caras pallinèlas.

Alavetz, l’ira del drac, pus fèra que lo fuòc,

Desboselèt las torres e los ostalses freules.

La montanha fumejava jos la luna

Los nans ausiguèron lo pas pesuc del destin.

Fugiguèron lor demòra per càiser, als ranguilhs,

Sul davant de la fatalitat lunenca.

Luènh en delà las montanhas frejas e ennebladas

Cap a d’unes crotons pregonds e caunas escuras

Se’n cal anar abans las albetas

Per ganhar las nòstras arpas e lo nòstre aur !

Tot los ausissent cantant, lo hòbbit sentiguèt pujar dins son sen, l’amor de las causas polidas, frucha del trabalh manual. Li venguèt un amor grand e gelós per l’engèni e la magia que los nans tenián al còr. Alavetz, quicòm de tuquian se desrevelhèt dins son èime. Desirèt anar véser las montanhas nautas. Ausir los pins e las cascadas. Explorar las caunas e portar l’espasa puslèu que de trigossar la cana. Agachèt per la fenèstra. Dins lo cèl negre, las estelas lusissián al-dessús los arbres. Pensèt als joièls dels nans que lusejavan dins de crusèls escurs. Totcòp, dins la selva al-dessús de l’Aiga, s’enairèt una flama — belèu que qualqu’un alucava un fuòc — e vegèt d’imaginacion de dracs pilhards s’installar sul pasible Puèg per botar fuòc e sang. S’estrementiguèt. Mas lèu-lèu tornèt En Saquet demorant Androna-del-Puèg.

Tremolant, se levèt. Se sentissiá de vam per anar quèrre la lampesa e encara mai de vòlha per s’anar amagar dins la cava, darrèr los barricòts de cervesa, e d’i demorar fins a çò que los nans se n’anguèssen. Subran, se mainèt que la musica e los cants s’èran calats e que totes l’agachavan amb d’uèlhs que lusissián dins l’escurina.

— Ont anatz ? demandèt Torin d’un ton que daissava entendre qu’aviá endevinat los dos aspèctes de la pensada del hòbbit.

— E se porgissiái un pauc de lum ? respondèt Bilbon, una mica moquet.

— Presam l’escurina, enoncièron los nans d’una sola votz. Sornièra per afars fosques ! Avem encara plan d’oras a passar abans que punteja l’alba.

— Plan solide ! diguèt Bilbon.

Se tornèt sèire a la lèsta. Talament qu’en passant truquèt pala e tisonièr dins un tarabastal de ferralha.

— Chò ! faguèt Gandalf. Daissatz parlar Torin !

Es atal que Torin entemenèt la seu charradissa :

— Gandalf, nans e Sénher Saquet ! Aquí-nos acampats dins l’ostal del nòstre amic e companh-conspirator, aqueste excellent e aluserpit hòbbit. Poguèssen pas jamai se desborrar los pelses de sos pès ! Laus a son vin e a sa cervesa !..

S’arrestèt per tornar prene buf. Esperèt una cortèsa remarca del hòbbit, mas lo compliments avián pas cap d’efècte sul desastrat Bilbon Saquet que remenava los pòts en protestacion contra lo mot « aluserpit » e, mai encara, lo de « companh-conspirator ». Mas cap de son sortissiá de sa boca talament èra estabosit. Torin n’aprofiechèt per contunhar sa dicha :

— Nos siem acampats per amagestrar d’estiganças e discutir de la tactica de seguir per las menar a bon pro. A primalba, anam partir per una expedicion longa e perilhosa. Se poriá plan que d’unes de nosaus, e belèu totes a l’excepcion de nòstre amic e ingeniós magician Gandalf, ne tornèssen pas. Vivem un moment solemne. Nòstra tòca es coneguda de cadun. Mas imagini que per l’estimable Sr Saquet e belèu tanben per un o dos dels pus joves nans (pensi de m’enganar pas en nomenant Quilin e Filin), la situacion tala coma se presenta a-n aqueste moment, necessita segurament una brèva explica.

Atal èra lo biais oratòri de Torin lo nan mai important. Se l’aviam daissat sens cabèstre, probablament qu’auriá contunhat atal sens fin ni pausa fins a çò qu’aja pas mai de buf. Aquò per dire causas que gaireben totes sabián. Foguèt brutalament arrestat. Lo paure Bilbon ne poguèt pas ausir mai. Al « ne tornèssen pas » sentiguèt un crit pujar de sas tripas. Aqueste, pariu al fiulèl d’una locomativa que sortís d’un pertús, triguèt pas per s’acapar. Totes los nans tressautèron d’una brava bombida, escampant la taula. Gandalf faguèt gisclar un lum blau de la cima de sa cana. Dins sa clartat de fuòc d’artifici se poguèt véser lo paure hòbbiton de genolhons sul palhasson del fogal, atremolit coma un sant sul sulhet de l’infèrn. Puèi, s’amorrèt pel sòl en cridant de longa :

— Folzejat, soi folzejat !

Foguèt tot çò que se poguèt tirar d’el pendent un brave moment. Los nans se’n desbarrassèron en lo carrejant sus la radassièra del salon. Aquí lo daissèron amb un veiron d’aigardent a portada e se’n tornèron a lor sorne afar.

— Quin dròlle emotiu ! s’esclamèt Gandalf mentre que tornava prene plaça. A qualques còps d’unas estranhas crisis. Çaquelà, es un dels melhors, e belèu lo melhor, hòbbit que se pògue trobat. Qualques còps, balha l’impression d’èsser un drac abramat. S’avètz ja vist un drac bramafam, convendrètz que se tracha aquí, pas que d’una exageracion poetica.

Se trachava pas d’una comparason dessenada tocant a un hòbbit. Mas mai que s’èra estat question de Bramabuòu, lo reire-grand-oncle de Tuc-lo-Vièlh, qu’èra tan gròs per un hòbbit que podiá escambarlar un caval. Aviá de son temps cargat las tropas dels endelugals del mont Gram a la batalha de las Pradas Verdas. Ni per tot, faguèt sautar lo cap del rei Golfimbul d’un sol còp de massuga. La quala tèsta s’envolèt a un centenat de mètres de naut per tornar tombar dins una tuta de lapin. Es atal que foguèt ganhada la batalha en meteis temps que s’inventava lo jòc de gòlf.

Mentretant, al salon, lo pasible descendent de Bramabuòu se tornava metre de sas emocions. A cima d’una pausa, e aprèp aver begut la gota, s’esquilhèt crentosament fins a la pòrta del parlatòri. Aquí ausiguèt parlar Glorin :

— Bufa ! (o una autra esbrofada pauc o pro similara). Cresètz, vos, que farà l’afar ? Gandalf pòt ben dire qu’aqueste hòbbit es fèr, empacha pas que dins un moment d’afiscament un sol cridal coma lo que ven de butar bastariá per desrevelhar lo drac amb tota sa familha. Alavetz, seriem totes mòrts. Mon vejaire es que son guissal èra mai de paur que non pas d’afiscament. De fach, s’èra pas estat lo signe sus la pòrta, me seriái pensat que nos enganaviem d’ostal. Tre véser l’omenet se desbigosssar sul palhasson, dobtèri. Sembla mai a un especièr que non pas a un raubaire !

En Suquet, virèt alavetz la punhada e dintrèt. Son costat Tuc l’aviá emportat sul demai. Solfinava que d’ara enlà se passariá de lièch e de dejunar. Per çò...